IK LEES ...

Ergens in de toekomst zijn brandmannen niet degenen die uitrukken om brand te doven, maar juist om brand te stichten. Huizen waarin boeken zijn aangetroffen, worden in de fik gestoken. Want boeken, vooral oude boeken, literatuur die te tand des tijds heeft doorstaan, maken mensen maar onrustig met hun lastige ideeën. De regeerders hebben veel liever dat iedereen zich onderdompelt in zijn interactive televisiesalon waarin vanaf alle vier de muren de personages je aanspreken en meeslepen in een altijddurende soap, dan dat mensen zelf gaan nadenken en misschien wel kritische vragen stellen. Guy Montag, een brandman, heeft zijn werk altijd met plezier gedaan, maar langzaam gaat er iets knagen, het besef groeit dat er iets in zijn leven ontbreekt, ook al roept iedereen nog zo hard dat ze gelukkig zijn. Als hij denkt dat boeken hem zouden kunnen brengen wat hij zoekt, wordt hij zelf een opgejaagde.

Nu, terwijl hij schokkend voortraasde door de dode kelders van de stad, viel hem de verschrikkelijke logica van die zeef te binnen en hij staarde omlaag en zag dat hij de Bijbel opengeslagen op zijn knieën had liggen. Er zaten meer mensen in de slingerend voortgezogen trein doch hij hield het boek in zijn handen en de dwaze gedachte kwam bij hem op, dat als je vlug las en alles las, misschien een klein deel van het zand in de zeef zou achterblijven. Maar hij las en de woorden vielen erdoorheen en hij dacht: over een paar uur zal Beatty er zijn en zal ik dit aan hem overhandigen, dus geen zin mag mij ontsnappen, ik moet iedere regel in mijn geheugen griffen. Mijn wilskracht zal het onmogelijke tot stand brengen.
Zijn vuisten omklemden het boek. Trompetten schetterden.
'Tenniels Tandpasta.'
Houd je bek, dacht Montag. Ziet de leliën des velds.
'Tenniels tandpasta.'
Zij arbeiden niet - 'Tenniels tandpasta.' Ziet de leliën des velds, houd je bek, houd je bek.
'Tenniels Tandpasta.'
Hij sloeg het boek ruw open en bladerde er gejaagd door, de pagina's betastend alsof hij blind was.
'Tenniels. Gespeld: T-E-N-'
Zij arbeiden niet, en spinnen niet...
Een grimmig gefluister van kokend heet zand door een lege zeef.
'Tenniels Tovertube!'
Ziet de leliën, de leliën, de leliën, de leliën...
'Tenniels Tandpasta zuivert uw adem...'
'Houd je mond, houd je mond, houd je mond!' Het was een smeekbede, een zo hartverscheurende kreet dat Montag merkte dat hij overeind gesprongen was, dat de geschrokken reizigers in de weergalmende wagon angstig starend achteruitdeinsden voor deze man met het krankzinnige, vraatzuchtige gelaat, de lallende, kurkdroge mond, het flappende boek in zijn vuist. De mensen die daar een ogenblik tevoren gezeten hadden, meetrappelend op het ritme van Tenniels Tandpasta, Tenniels Toffe Tovertube, Tenniels Tandpasta Tandpasta Tandpasta, één twee, één twee drie, één twee, één twee drie.

Ik had dit boek al eens gelezen, begin jaren '80, denk ik. Van het verhaal was toen vooral de vlucht van Montag, achternagezeten door de Elektrische Hond, me bijgebleven. Nu ik het opnieuw lees, zie ik dat het niet alleen gaat over boeken, maar meer over het verschil tussen kwaliteit en oppervlakkig vermaak en hoe mensen ervoor kiezen om dom gehouden te worden uit gemakszucht. Hoewel de omschrijvingen heel sterk een beeld oproept van de overenthousiaste technocolor van de jaren '50, is het eigenlijk ook nu weer (nog?) heel actueel.